Arbëreshët

Nga Wikipedia, Enciklopedia e Lirë

Ilirët - Fiset
Taulantët
Arbët
Adrianët
Enkelejtë
Dasaretët
Dardanët
Dalmatët
Dorsejtë
Penestët
Molosët
Kaonët
Thesprorët
Arbëreshët
Pirustët
Parathinët
Japodët
Paionët
Eordejtë
Japigët
Labeatët
Mesapët
Atintanët
Albanët
Shqiptarët

Ethnographic map from 1859 mentioning an Albanian population in various parts of southern Italy

Arbëreshët janë shqiptarë të cilët jetojnë në Italinë jugore që nga shekulli XV dhe XVI. Këta shqiptarë, tani të quajtur arbëreshë, e lanë Shqipërinë kur ajo u pushtua nga Perandoria Osmane. Qytetet ku banojnë arbëreshët mbajnë nga dy emra, një në arbërisht, dhe tjetrin italisht. Kryeministër i Italisë, pati qenë dy herë i zgjedhur Francesco Crispi, dhe ishte arbëresh.

Arbëreshët në Itali, sot numërohen mbi 100.000 persona që flasin gjuhën arberore. Njihen shtatë aksode të mëdha që nisin që nga koha për një herë pas vdekjës se Gjergj Kastriotit, deri nga fundi i shek. XVIII ( 1780-1790 ), janë ngulimet e fundit të shqipëtarëve në Italine Veriore, si provincën e Pavias dhe të Piacences, po ashtu një grup i madh i'u drejtua krahinës qëndrorë në Molize dhe një tjetër grup në drejtim të krahinës jugore Bazilikates. Një nga veçorite që karakterizon këtë popull, është që përveç gjuhës dhe traditave, ruajtën me heroizëm edhe ritin dhe preardhjen fetare, ku edhe sot e kësaj ditë gati 1/3 e arbëreshëve vazhdojnë në ritin bizantin.

Sot, deri 1999, jane shumë kosovarë çë arritën në fshatrave arbëreshëve pikërisht në Piana degli Albanesi në Sicili.

[redakto] Arbëreshë të njohur

• Ernesto Sabato
• Francesco Crispi
• Lekë Matrënga (1567-1619), shkrimtar.
• Zef Skiro (1690 - 1769), arkivesk në Diocesin të Durrës edhe missionar në Himarën.
• Dhimitër Kamarda (1821 - 1882), filozof.
• Zef Skiroi (1865 – 1925), poet, linguist edhe publicist.

[redakto] Shembuj të së folmes arbëreshe

[redakto] Lista e fshatrave arbëresh në Itali

• Abruzzo
  • Rrethi i Peskarës
    • Villa Badessa Badhesa
• Basilicata
  • Rrethi i Potenxës
    • Barile: Barilli ose Barili
    • Ginestra: Zhura
    • Maschito: Mashqiti or Mashkjiti
    • San Costantino Albanese: Shën Kostandini ose Shen Kostandini
    • San Paolo Albanese: Shën Pali ose Shen Pali
• Kalabri
  • Rrethi i Katanxaros
    • Andali: Dandalli
    • Caraffa di Catanzaro: Garrafa ose Garafa
    • Marcedusa: Marçidhuza
    • Vena di Maida Vina
    • Zangarona: Xingarona
  • Rrethi i Kozenxës
    • Acquaformosa: Firmoza
    • Cariati: Kariati
    • Castroregio: Kastërnexhi
      • Farneta: Farneta
    • Cerzeto: Qana
      • Cavallerizzo: Kejverici or Kajverici
      • San Giacomo di Cerzeto: Sënd Japku or Shën Japku
    • Cervicati: Çervikati
    • Civita: Çifti
    • Falconara Albanese: Fallkunara
    • Firmo: Ferma
    • Frascineto: Frasnita
      • Eianina: Ejanina
    • Lungro: Ungra ose Ungir
    • Mongrassano: Mungrasana
    • Plataci: Pllatëni or Pllatani
    • San Basile: Shën Vasili
    • San Benedetto Ullano: Shën Benedhiti
      • Marri: Allimarri
    • San Cosmo Albanese Strighari
    • San Demetrio Corone: Shën Mitri
      • Macchia Albanese: Maqi
    • San Giorgio Albanese: Mbuzati
    • San Martino di Finita: Shën Mërtiri ose Shën Murtiri
    • Santa Caterina Albanese: Picilia
    • Santa Sofia d'Epiro: Shën Sofia
    • Spezzano Albanese: Spixana
    • Vaccarizzo Albanese: Vakarici
  • Rrethi i Krotonës
    • San Nicola dell'Alto: Shën Kolli
    • Pallagorio: Puheriu or Puhëriu
    • Carfizzi: Karfici or Karfici
• Kampanja
  • Rrethi i Avellinos
    • Greci: Katundi
• Molise
  • Rrethi i Kampobasos
    • Campomarino: Këmarini or Kemarini
    • Montecilfone: Munxhufuni or Munçifuni
    • Portocannone: Porkanuni or Portkanùn
    • Ururi: Ruri or Rùri
• Pulja
  • Rrethi i Foxhës
    • Casalvecchio di Puglia: Kazallveqi
    • Chieuti: Qefti or Kjéuti
  • Rrethi i Tarantos
    • San Marzano di San Giuseppe: San Marcani or Shen Marzani
• Sicili
  • Rrethi i Palermos
    • Contessa Entellina: Kundisa
    • Piana degli Albanesi: Hora e Arbëreshëvet ose Hora Sheshi Oána
    • Mezzojuso (edhe, Mezzoiuso): Munxhifsi ose Mencujusu
    • Palazzo Adriano: Pallaci
    • Santa Cristina Gela: Sëndastina ose Shëndahstinë ose Shën Kristine Xhela

[redakto] Shih edhe

Lista e fshatrave arbëresh në Itali

• Arbanasi

[redakto] Galeri

	Shërbesa e Kurorës, Dasma arbëreshe	Faltore arbëreshe	Ikonostasi

Ky artikull është një faqe cung. Mund të ndihmoni Wikipedian duke e përmirësuar.

[redakto] Shih edhe

• Piana degli Albanesi
• Arbanasi

[redakto] Lidhje të jashtme

• (Italisht) Jemi - Portali i Arbëreshëve
• E folme arbëreshme nga përditëshmëriagr:Αρμπερέσηδες