Wikipedia:Uitgelicht

Salvador Allende (1908-1973) was een Chileens politicus en president van Chili van 1970 tot aan zijn dood in 1973. Na enige jaren als arts gewerkt te hebben, werd hij in 1937 verkozen tot parlementslid. Op 24 oktober 1970 werd Salvador Allende door het Congres tot president gekozen. Allende werd zo het eerste socialistische, democratisch gekozen staatshoofd in Latijns-Amerika. Aan Allendes bewind werd in 1973 abrupt een einde gemaakt door een rechtse militaire staatsgreep onder leiding van generaal Augusto Pinochet, waarbij Salvador Allende op 11 september om het leven kwam. (Lees verder)

Het Sagnac-effect is de faseverschuiving die optreedt als een systeem van twee tegengesteld roterende golven in zijn geheel een rotatie ondergaat. Het is genoemd naar de Franse natuurkundige Georges Sagnac die het effect voorspelde en aantoonde in 1913. Dit effect wordt onder andere gebruikt om rotatie te meten voor navigatiedoeleinden, zoals het ringlasergyrokompas en later het fibre optic gyrokompas, onder andere voor gebruik in traagheidsnavigatie. (Lees verder)

De Zes suites voor onbegeleide cello van de Duitse componist Johann Sebastian Bach worden beschouwd als een van de grootste werken geschreven voor de cello. Naar alle waarschijnlijkheid zijn ze geschreven in de periode 1717-1723. De suites worden gekenmerkt door een enorme variëteit aan speeltechnieken, een grote emotionele lading en een fascinerende interactie bij de stemmen en conversaties in het muziekstuk. De oorspronkelijke manuscripten van de suites van Bach zijn verloren gegaan. (Lees verder)

Jacques Cœur (1395-1456) was een Franse koopman. Hij zette met anderen de handel op tussen Frankrijk en de Levant en zorgde er bijna alleen voor dat Marseille de belangrijkste haven werd van de Middellandse Zee. Hij was één van de beroemdste en invloedrijkste handelaren aller tijden. Zijn rijkdom was zo groot dat deze ruim een vijfde deel vormde van de inkomsten van de Franse koning. Zijn rijkdom en macht waren ook de oorzaak van zijn ondergang. (Lees verder)

Een MRI-scanner is een medisch apparaat voor beeldvorming van het binnenste van het lichaam zonder dat dit daarvoor hoeft te worden geopend. De afkorting komt van "Magnetic Resonance Imaging"; magnetische resonantie-beeldvorming. Het apparaat werd in de jaren '70 uitgevonden door de Amerikaanse biofysicus Raymond Damadian. Tegen 1977 kon hij een eerste (enorm groot) prototype laten zien. Vanaf toen ging de ontwikkeling snel en ieder jaar worden er verbeteringen in de beeldvorming en verwerking aangebracht. (Lees verder)

De potvis is het grootste dier ter wereld met tanden. Het grote hoofd, de aparte vorm en de belangrijke rol in Herman Melvilles Moby-Dick hebben ertoe geleid dat veel mensen bij het denken aan een walvis deze soort voor ogen hebben. Hij voedt zich onder andere met reuzeninktvissen die hij tot op 3000 meter diepte vangt. Daarvoor heeft hij 3000 kg bloed, wat voor voldoende zuurstof zorgt om 2 uur onder water te blijven. (Lees verder)

Linux is een besturingssysteem dat voor het eerst werd vrijgegeven op 5 oktober 1991 door Linus Torvalds. Hij creëerde een monolitische kernel geïnspireerd door Minix. Sinds de eerst vrijgegeven versie 0.02 zijn er verschillende versies over het internet verspreid. Linus Torvalds zelf werkt op dit moment bij The Linux Foundation in de Verenigde Staten. De mascotte van het project is Tux, een pinguïn. (Lees verder)

Omega Centauri is een bolvormige sterrenhoop die zich bevindt in het sterrenbeeld Centaur. Er zijn aanwijzingen dat de sterrenhoop een overblijfsel is van een dwergsterrenstelsel dat ooit met onze Melkweg in botsing kwam. Het stelsel is alleen te zien op het zuidelijk halfrond en dus niet in Europa. Zijn massa is enkele jaren geleden nauwkeurig bepaald door sterrenkundigen van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) in Chili. (Lees verder)

Het Zevengesternte, ook wel bekend als de "Plejaden", is een open sterrenhoop in het sterrenbeeld Stier. Het groepje sterren is een opvallende verschijning aan de winteravondhemel. Met het blote oog ziet men in een stedelijke omgeving 5 of 6 sterren, maar in een volledig donkere omgeving zijn met scherpe ogen wel 9 of 10 sterren zichtbaar; door een verrekijker of telescoop - afhankelijk van de sterkte - zelfs tientallen tot honderden. De sterrenhoop bevindt zich op ongeveer 440 lichtjaren van de aarde. (Lees verder)

Marcus Tullius Cicero was een Romeins redenaar, politicus, advocaat en filosoof. Zijn leven viel samen met de val van de Romeinse Republiek en de gebeurtenissen die daaraan vooraf gingen. Zelf speelde hij bij veel van de politieke gebeurtenissen in deze tijd een grote rol. Cicero's schrijven schenkt een belangrijk historisch inzicht in deze periode. (Lees verder)

Martin Luther King Jr. (15 januari 1929 - 4 april 1968) was een Amerikaanse dominee, politiek leider en een van de meest prominente leden van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging. King, beroemd door zijn grote charismatische uitstraling, werd onder andere bekend door een massademonstratie op 28 augustus 1963, waarop hij zijn legendarische "I have a dream"-toespraak hield. Hij overleed op 39-jarige leeftijd, doordat hij werd neergeschoten op het balkon van het Lorrainehotel in Memphis. (Lees verder)

Elisabeth (Ella) Alexandra Luise Alice van Hessen-Darmstadt (1 november 1864 – 18 juli 1918), na haar huwelijk Elisabeth Fjodorovna, was de tweede dochter van groothertog Lodewijk IV van Hessen-Darmstadt en prinses Alice, de tweede dochter van koningin Victoria van het Verenigd Koninkrijk. Elisabeth was ook de oudere zus van prinses Alice, die trouwde met tsaar Nicolaas II van Rusland. (Lees verder)

Een fisheye-lens (of fisheye-objectief) is een op een fotocamera te gebruiken lenzenstelsel met een korte brandpuntsafstand, een sterke groothoekwerking en een karakteristieke tonvormige vertekening.
De beeldweergave wijkt af van die van de meer gebruikelijke rectilineaire groothoekobjectieven. Die geven namelijk alle rechte lijnen recht weer, terwijl een fisheye-objectief alleen rechte lijnen die door het midden van het beeld lopen, recht afbeeldt. Een fisheye-objectief geeft een tonvormig vervormd uitziend beeld, vergelijkbaar met het gereflecteerde beeld in een kerstbal. (Lees verder)

De ouderdom van de Aarde bedraagt volgens de wetenschap rond de 4,57 miljard jaar (4,57 × 10⁹ jaar of 4,57 Ga). Deze schatting is gebaseerd op radiometrische dateringen van de oudst bekende aardse mineralen – kleine zirkoonkristallen uit de Jack Hills in West-Australië – en schattingen van de ouderdom van het zonnestelsel door astronomen, die weer gebaseerd zijn op radiometrische datering van meteorieten en stenen afkomstig van de Maan. De Aarde ontstond volgens de meest aanvaarde theorie door accretie van de zonnenevel. Het exacte moment waarop deze accretie plaatsvond is moeilijk te bepalen, omdat de modellen voor accretie onderling verschillen in hoe lang het proces duurde: van enkele miljoenen jaren tot 100 miljoen jaar. De exacte ouderdom van de Aarde is daardoor op dit moment niet nauwkeurig te bepalen. (Lees verder)

De Semitische talen vormen een noordoostelijke subfamilie van de Afro-Aziatische talen. De meest voorkomende Semitische talen zijn Arabisch, Amhaars, Hebreeuws,Tigrinya en Aramees. Deze talen hebben allemaal woorden bestaande uit een wortel van drie medeklinkers, die met klinkerveranderingen, voorvoegsels en achtervoegsel worden verbogen. Zo is in het Hebreeuws gdl de wortel die 'groot' betekent en zijn het bijvoegelijk naamwoord gadol ('groot') en het werkwoord gadal ('hij groeide') hiervan afgeleid. De term Semitisch is afgeleid van de bijbelse figuur Sem, één van de zonen van Noach. Toch zou het een kunstmatig begrip zijn, omdat het volgens sommigen de afstammelingen van Cham waren die oorspronkelijk Hebreeuws spraken en niet van zijn broer Sem. (Lees verder)

Oerknal of Big Bang is de populaire benaming van de kosmologische theorie die veronderstelt, dat 13,7 miljard jaar geleden het heelal ontstond uit een enorme dichte en hete singulariteit. Tegelijkertijd met de oerknal zouden ruimte en tijd zijn ontstaan. De theorie is onder meer gebaseerd op de waarneming van het voortdurend uitdijende heelal, in het bijzonder de roodverschuiving van de spectraallijnen van licht van verre sterrenstelsels, het dopplereffect. De term 'Big Bang' werd voor het eerst door Fred Hoyle in 1950 gebruikt als een sarcastische aanduiding om zijn afkeer van de theorie tot uitdrukking te brengen. Hoyle was zelf voorstander van het concurrerende maar nu verlaten steady statemodel. (Lees verder)

Lepidoptera ('Schubvleugeligen') is de wetenschappelijke naam voor de orde van de vlinders en motten. De vlinder vertoont de meeste algemene kenmerken van het insect, zoals 6 gelede poten met kleefklauwtjes, 4 (grote) vleugels, kop met 2 antennes (met goed ontwikkeld reukorgaan), facetogen, palpen, smalle nek, borststuk (thorax) in 3 segmenten, kleurloos bloed, darmen en uitscheidingsorganen. Een vlinder heeft echter geen kaken, althans die zijn bij de nectardrinkende soorten omgevormd tot een lange roltong. Er wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen dag- en nachtvlinders. Dit onderscheid wordt overigens in het geheel niet door de taxonomie ondersteund maar is algemeen ingeburgerd. (Lees verder)

De literatuur van Suriname valt te onderscheiden in de Surinaamse mondeling overgeleverde literatuur en de Surinaamse geschreven literatuur. De orale literatuur is een uiterst vitaal, authentiek en wezenlijk domein van expressie geweest, en is dat goeddeels nog altijd. De invloed van de orale cultuur is uit de geschreven letteren van Suriname niet weg te denken. Zonder de orale letteren zou er geen adequate beschrijving van de geschreven letterkunst kunnen zijn. Vanaf het einde van de 18de eeuw kan gesproken worden van de eerste autochtone geschreven Surinaamse literatuur. (Lees verder)

Thomas Edison (1847-1931) was een Amerikaanse zakenman die zijn fortuin maakte door uitvindingen op te kopen en de patenten op zijn eigen naam vast te leggen. Als deze succesvol bleken, perfectioneerde hij ze en nam ze in productie. Edison is nog steeds recordhouder voor het grootste aantal patenten toegekend aan 1 persoon (meer dan 1000). De gloeilamp en de fonograaf (1877) zijn twee van zijn bekendste producten. Hij liet ook veel onderzoek doen op het gebied van de telegrafie. In 1883 ontdekten onderzoekers het naar hem genoemde Edisoneffect, welke ontdekking van belang was voor de ontwikkeling van de elektronenbuizen. (Lees verder)